Το εθνικό μας αδιέξοδο

ΣΚΑΪ : Το εθνικό μας αδιέξοδο.

Του Λαοκράτη Βάσση*

Οι τρεισήμισι δεκαετίες της Μεταπολίτευσης ήταν από πλευράς συνθηκών και αντικειμενικών δυνατοτήτων οι καλύτερες στην ιστορία της νεοελληνικής πολιτείας μας.
• Τριανταπέντε χρόνια ειρήνης
• Τριανταπέντε χρόνια ομαλού πολιτικού βίου
• Πακέτα επί πακέτων απ’ την Ευρωπαϊκή Ένωση…

Είχαμε τη μεγάλη ευκαιρία, σοφότεροι και απ’ τη χουντική δοκιμασία: Να θεμελιώσουμε σε σωστές βάσεις τη δημοκρατία μας. Να υπερβούμε με συνετά βήματα τις χρόνιες υστερήσεις μας. Να δημιουργήσουμε μια σύγχρονη πολιτεία και μια ισχυρή κοινωνία, έτσι ώστε να μπορούμε να αντέξουμε στα κακά γυρίσματα των καιρών.

Αντί γι’ αυτά, τα απολύτως λογικά και αναγκαία, τι κάναμε; Τα κάναμε… μούσκεμα και κατορθώσαμε, γιατί περί κατορθώματος πρόκειται, όχι απλώς να χαραμίσουμε αυτή τη μεγάλη ευκαιρία, αλλά και να είμαστε στα πρόθυρα μιας οδυνηρής χρεοκοπίας με υπαγωγή μας σε ταπεινωτική ευρωπαϊκή επιτήρηση. Τα καταφέραμε δηλαδή, να γίνουμε «προτεκτοράτο».

Αν και σε τέτοιες δύσκολες στιγμές προτάσσεται το πώς θα ξεκολλήσουμε απ’ τη λάσπη και όχι το γιατί βουλιάξαμε, θα πω δύο λόγια για τα βαθύτερα αίτια της κατάντιας μας, τα γενικότερα και τα ειδικότερα.

• Τα γενικότερα σχετίζονται με το ότι ως κοινωνία μπήκαμε απότομα σε καταναλωτική δίνη, χάνοντας πολύ γρήγορα και τα τελευταία αξιακά ψήγματα του παραδοσιακού μας προτύπου ζωής. Με μοιραία κατάληξη μια καλοπέραση… με δανεικά απ’ το μέλλον. Μια άφρονα δηλαδή καλοπέραση με ρευστοποίηση μερισμάτων απ’ τις μελλοντικές γενιές.

Που σημαίνει πως η κρίση που περνάμε είναι πάνω απ’ όλα πολιτιστική και μετά όλα τα άλλα. Οπότε, όσο κι αν παραξενεύει, και τα πολιτιστικά ελλείμματα είναι υπέρτερα, αν όχι και υπαίτια των πνιγηρών οικονομικών μας ελλειμμάτων.

• Τα ειδικότερα αίτια σχετίζονται με την παγιδευτική λειτουργία του πολιτικού μας συστήματος. Που αντί να αποτελέσει τη στέρεη βάση για τη σωστή πολιτική διεύθυνση της ελληνικής κοινωνίας, προσαρμόστηκε απολύτως στις καταναλωτικές της ροπές και μετατράπηκε σε πολιτικό μηχανισμό διαχείρισης του καταναλωτικού της κατήφορου.

Με την πολιτική να έχει μεταπέσει σε άγρια νομή της εξουσίας, τα δυο κόμματα εξουσίας, η Ν.Δ. και το Πα.Σο.Κ, ως κάτοχοι του πολιτικού συστήματος άλωσαν το κράτος και το δικομματοποιημένο κράτος άλωσε την ελληνική κοινωνία με αμοιβαίως διαβρωτικούς όρους, καθώς η πολιτική της ενοχής οδήγησε στην κοινωνία της συνενοχής και τανάπαλιν. Κι όλα αυτά υπό την άπληστη «υπερεξουσία» των διαπλεκομένων.

Εδώ προφανώς βρίσκεται και η βαθύτερη ρίζα της μεταπολιτευτικής μας κακοδαιμονίας, αναδεικνύοντας και την απροσμέτρητη ευθύνη των διαχειριστών της εξουσίας, που προσάραξαν το «σκάφος» σε ξέρες αφροσύνης, αν δεν το έριξαν…σε ακτές απορρώγες.

Ό,τι όμως έγινε, είναι προς καταισχύνη όλων μας. Προς καταισχύνη της πνευματικής μας ηγεσίας, που δεν ήταν τα μάτια και η συνείδηση της κοινωνίας μας. Προς καταισχύνη, πρωτίστως, της πολιτικής μας ηγεσίας, που διακυβέρνησε τον τόπο με εγκληματικό τρόπο όλα αυτά τα τόσο προνομιακά χρόνια. Προς καταισχύνη όμως και όλων μας, που «βολευτήκαμε, «ανεχτήκαμε» ή δεν αντιδράσαμε όπως και όσο έπρεπε για να μη φτάσουμε στο σημερινό μας χάλι.

Και τώρα; Τώρα πρέπει να βάλουμε όλοι πλάτη για να ξεκολλήσουμε… απ’ τον μεταπολιτευτικό βούρκο. Να αντιδράσουμε σωστά. Να αντιδράσουμε με σύμπνοια, με φιλότιμο, με υπευθυνότητα, αλλάζοντας από τώρα την εθνική μας ρότα, με πλήρη συνείδηση των αιτίων της τραγικής μας κατάστασης. Που σημαίνει πως πρέπει, μεταξύ πολλών άλλων, να «απελευθερώσουμε» την κοινωνία μας απ’ το κράτος, το κράτος απ’ την δικομματική κυριαρχία… και τον τόπο μας απ’ την άπληστη «υπερεξουσία» των διαπλεκομένων.

– Να αποφασίσουμε, έστω και μετά από κοντά διακόσια χρόνια ελεύθερου εθνικού βίου, να γίνουμε σοβαρή πολιτεία και σοβαρή κοινωνία. Αλίμονό μας αν δεν το πράξουμε.

* Ο κ. Βάσσης είναι φιλόλογος

Διεθνής οικονομική κρίση και εγχώρια πολιτική ανεπάρκεια

Η Φιλελεύθερη Συμμαχία σε ανακοίνωσή της επισημαίνει την  παραπληροφόρηση των Ελλήνων πολιτών σχετικά με τη πραγματική φύση και τα αίτια της οικονομικής κρίσης στις ΗΠΑ. Η καταγγελία των αγορών και η θεοποίηση της κρατικής παρέμβασης αποτέλεσαν τον κοινό παρανομαστή της επιχειρηματολογίας του πολιτικού προσωπικού της χώρας. Επιπλέον, πολιτικοί όλου του πολιτικού φάσματος προβλέπουν, για άλλη μια φορά, την κατάρρευση του καπιταλισμού χωρίς να εξηγούν γιατί δεν επαληθεύτηκαν παρόμοιες προηγούμενες προβλέψεις τους. Για άλλη μια φορά ο άκρατος κρατισμός χρησιμοποιήθηκε από τους πολιτικούς όλων των παρατάξεων με στόχο τη συγκάλυψη της άγνοιάς τους για τη  πολύπλοκη διεθνή πραγματικότητα.

Όπως είναι γνωστό η κατάρρευση της αγοράς κατοικίας στις ΗΠΑ  προκλήθηκε από την κατάρρευση των δύο κολοσσών της αγοράς ενυπόθηκων δανείων, της Fannie Mae και της Freddie Mac που κατέχουν ή έχουν εγγυηθεί σχεδόν το ήμισυ από τα 12 τρισεκατομμύρια δολάρια των εκκρεμών ενυπόθηκων δανείων στις ΗΠΑ. Τα ομόλογα της Fannie Mae και της Freddie Mac έχαιραν ιδίου κύρους με εκείνα του αμερικανικού δημοσίου γιατί οι δύο αυτοί οργανισμοί  είναι ημικρατικοί και τα ομόλογα που εξέδιδαν εξασφάλιζαν μεγαλύτερες αποδόσεις από αυτά των ιδιωτών ανταγωνιστών τους. Ο κρατικός παρεμβατισμός στην αγορά κατοικίας στις ΗΠΑ, μέσω των δύο αυτών οργανισμών, οδήγησε σε σκάνδαλα που είδαν το φώς της δημοσιότητας το 2003 και στη κατάρρευση του συνόλου της αγοράς κατοικίας.

Για τους λόγους αυτούς η αιτούμενη ελευθερία διοχέτευσης δισεκατομμυρίων δολαρίων στα ταμεία των Fannie Mae και Freddie Mac δεν μπορεί να θεωρηθεί λύση καθώς ο μεγαλύτερος κρατικός παρεμβατισμός που εισάγει το σχέδιο Πόλσον θα επιδείνωνε μια ήδη στρεβλή κατάσταση της αγοράς. Η άρνηση, από μεγάλο αριθμό ρεπουμπλικάνων και δημοκρατικών βουλευτών, να ακολουθήσουν τις υποδείξεις των ηγεσιών τους και η καταψήφιση του σχεδίου Πόλσον μόνο θλιβερούς συνειρμούς δημιουργούν σε όσους θα κάνουν συγκρίσεις με τη λειτουργία του Ελληνικού Κοινοβουλίου και τον ρόλο των Ελλήνων βουλευτών.

Η Φιλελεύθερη Συμμαχία θεωρεί ότι οι αντιδράσεις στο σχέδιο αυτό είναι δικαιολογημένες καθώς η διάσωση των Fannie Mae και Freddie Mac με χρήματα των αμερικάνων φορολογουμένων συνιστούν μια απαράδεκτη κρατική παρέμβαση που ιδιωτικοποιεί τα κέρδη και κοινωνικοποιεί τις ζημιές. Παραδόξως, κατά της πολιτικής που ιδιωτικοποιεί τα κέρδη και κοινωνικοποιεί τις ζημιές συντάχθηκε, σε ένα παραλήρημα αριστερισμού, ο κ. Παπανδρέου στην εφημερίδα Επενδυτής, για να ακολουθήσει και ο Συνασπισμός, διαρρηγνύοντας τα ιμάτια τους για τις ζημιές που καλούνται να πληρώσουν οι αμερικάνοι φορολογούμενοι.

Ούτε ο κ. Παπανδρέου όμως, αλλά ούτε ο Συνασπισμός, θεώρησαν σκόπιμο να εξηγήσουν στους Έλληνες πολίτες γιατί δεν δείχνουν ανάλογη ευαισθησία και για τα χρήματα των Ελλήνων φορολογουμένων οι οποίοι πληρώνουν τις ζημιές των Ελληνικών ΔΕΚΟ επί δεκαετίες.

έξω οι αεριτζήδες και οι τυχοδιώκτες από την πολιτική!

Όσο μικρότερη η διαπλοκή κράτους και οικονομίας, τόσο λιγότερο θα έλκονται από την πολιτική αεριτζήδες και τυχοδιώκτες.

Η Φιλελεύθερη Συμμαχία σε ανακοίνωσή της δηλώνει την συμπαράστασή της στους πολιτικούς και τους πολίτες που με πράξεις αντίστασης επιταχύνουν τη κατάρρευση του διεφθαρμένου πολιτικού συστήματος της χώρας.

Οι απειλές, από την πλευρά του πρωθυπουργού, περί διαγραφών και πρόωρων εκλογών αποκαλύπτουν τη δεινή πολιτική θέση στην οποία βρίσκεται ο ίδιος λόγω των κρουσμάτων διαφθοράς στελεχών της κυβέρνησής του που αποκαλύπτονται πλέον σε καθημερινή βάση. Τα περισσότερα από αυτά τα κρούσματα αφορούν πολιτικά πρόσωπα που κατηγορούνται ότι πλουτίζουν μέσω των δημόσιων επιχειρήσεων και ταμείων που προΐστανται και της διαπλοκής των τελευταίων με πάσης φύσεως κρατικοδίαιτες ιδιωτικές εταιρείες.

Για τη Φιλελεύθερη Συμμαχία τα κρούσματα διαφθοράς θα συνεχίζονται όσο οι επιχειρηματικές δραστηριότητες του κράτους δεν μειώνονται, όσο δηλαδή η ενασχόληση με τη πολιτική θα δίνει δυνατότητες εύκολου πλουτισμού και θα εγγυάται ατιμωρησία. Είναι πλέον προφανές ότι όσο οι ΔΕΚΟ, τα ασφαλιστικά ταμεία, η περίθαλψη και η εκπαίδευση παραμένουν υπό κρατικό έλεγχο, τόσο η κατοχή των σχετικών πολιτικών θώκων θα δίνει ευκαιρίες πλουτισμού για τους πολιτικούς που θα τους κατέχουν. Το νεοπλουτίστικο ξεφάντωμα των τελευταίων δεκαετιών βασίστηκε στη κοινή παραδοχή ότι η ενασχόληση με την πολιτική, εξασφαλίζει επαγγελματική αποκατάσταση και προοπτική γρήγορου πλουτισμού, με φυσικό αποτέλεσμα να έλκονται από τη πολιτική, κυρίως, αδίστακτοι αεριτζήδες. Η σημερινή διαπίστωση ότι η χώρα έχει σοβαρότατο πρόβλημα πολιτικού προσωπικού και ότι η πολιτική περνά κρίση βρίσκουν, έτσι, την εξήγησή τους…

Η Φιλελεύθερη Συμμαχία θεωρεί ότι η απόσυρση του κράτους από κάθε επιχειρηματική δραστηριότητα θα στερήσει τη δυνατότητα παράνομου πλουτισμού σε όσους πολιτικούς, όλων των κομμάτων, μπήκαν στη πολιτική για να ξεφύγουν από τη φτώχεια τους ή να ικανοποιήσουν την απληστία τους. Όταν οικονομία και κράτος αποσυνδεθούν τότε η πολιτική θα πάψει να δίνει δυνατότητες επικερδών δραστηριοτήτων στους κάθε λογής αεριτζήδες πολιτικούς και θα αρχίσει να ελκύει όσους επιθυμούν να ασχοληθούν με αυτήν για να εξυπηρετήσουν το δημόσιο συμφέρον.

Η υλοποίηση του προγράμματος της Φιλελεύθερης Συμμαχίας θα επαναπροσδιορίσει τον ρόλο των πολιτικών και της πολιτικής στην Ελλάδα, ώστε να αρχίσει να ελκύει μόνο αυτούς που θα γνωρίζουν από πριν ότι η ενασχόλησή τους με την πολιτική όχι μόνο δεν θα τους δίνει δυνατότητες παράνομου πλουτισμού αλλά, αντίθετα, θα τους εκθέτει στον κίνδυνο να αποχωρήσουν από αυτήν φτωχότεροι.

———————————–

Το πολιτικό σύστημα καταρρέει. Τι θα το διαδεχτεί;

Είναι η ομολογία Τσουκάτου η αρχή του τέλους της μεταπολίτευσης;

Η Φιλελεύθερη Συμμαχία σε ανακοίνωση της υπενθυμίζει ότι αποτελεί το μόνο πολιτικό κόμμα που ήδη από τις 21 Δεκεμβρίου 2007 ανέδειξε το ζήτημα της χρηματοδότησης από την Siemens πολιτικών κομμάτων της Ελλάδας και κοινοποίησε με επιστολή της στον εισαγγελέα του Αρείου Πάγου τις πληροφορίες που διέθετε.

Όλα όσα ακολούθησαν, με αποκορύφωμα την ωμή δήλωση του κ. Τσουκάτου ότι δέχθηκε χρήματα από την Siemens για λογαριασμό του ΠΑΣΟΚ, επιβεβαίωσαν, για πρώτη φορά πέραν κάθε αμφισβήτησης, κάτι που οι περισσότεροι υποψιάζονταν. Επιβεβαίωσαν ότι, ο κρατικός έλεγχος του ΟΤΕ και όλων των άλλων ΔΕΚΟ, εξυπηρετεί αποκλειστικά την εξασφάλιση οικονομικών πόρων του πολιτικού συστήματος και την καλοζωία του προσωπικού του, και τίποτε άλλο. Με αυτή την έννοια, η δήλωση του κ. Τσουκάτου και όσα θα ακολουθήσουν ίσως σηματοδοτούν το τέλος της περιόδου της μεταπολίτευσης στη διάρκεια της οποίας το διακομματικό πολιτικό σύστημα γιγάντωσε το κράτος με γενναιόδωρα ανταλλάγματα από αυτό. Μιας περιόδου που ο κρατικός έλεγχος δημόσιων επιχειρήσεων, πανεπιστημίων, νοσοκομείων και ασφαλιστικών ταμείων αποτέλεσε τον ομφάλιο λώρο που παρείχε και συνεχίζει να παρέχει τα προς το ζειν σε κόμματα, πολιτικούς, συνδικαλιστές και κρατικοδίαιτες επιχειρήσεις.

Γίνονται πλέον κατανοητά, ακόμα και στους λιγότερο υποψιασμένους, τα πραγματικά κίνητρα όσων, με λυσσαλέες αντιδράσεις, τρομοκρατία, βανδαλισμούς και άλλες ακρότητες,  υπερασπίζονται τον «δημόσιο χαρακτήρα» των ΔΕΚΟ, της παιδείας, της υγείας, της ασφάλισης… Γίνεται κατανοητό γιατί η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας με τη στήριξη του ΠΑΣΟΚ, του Συνασπισμού και των υπόλοιπων κομμάτων της Βουλής δίνουν, μαζί, μάχη ακόμα και στις Βρυξέλλες για να περισώσουν τον κρατικό έλεγχο των ΔΕΚΟ, επιβεβαιώνοντας ότι τα πέντε κόμματα της ελληνικής Βουλής δεν προωθούν παρά παραλλαγές μιας και μοναδικής πολιτικής, αυτής της αύξησης του κρατικού ελέγχου στην οικονομία και τη κοινωνία, προς ίδιον όφελος.

Στον αντίποδα όλων αυτών, η Φιλελεύθερη Συμμαχία αναδεικνύει το αυτονόητο, δηλαδή ότι ο κρατική προστασία των μονοπωλίων και η έλλειψη ανταγωνισμού στην οικονομία υποβαθμίζει περαιτέρω την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και αποτελεί τον κύριο παράγοντα της ακρίβειας. Η διατήρηση του κρατικού ελέγχου των ΔΕΚΟ έχει πολλαπλές αρνητικές συνέπειες για την τσέπη του καταναλωτή και τον κρατικό προϋπολογισμό, αναστέλλει τις επενδύσεις στην Ελλάδα και μεταθέτει για το μέλλον τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας για τους νέους που πλήττονται από την ανεργία.

Για τη Φιλελεύθερη Συμμαχία είναι προφανές ότι το πολιτικό σύστημα της χώρας προστατεύει ανοικτά αυτούς που στέκονται εμπόδιο στην πρόοδό της και την ευημερία των πολιτών της. Η Φιλελεύθερη Συμμαχία θα είναι στο πλευρό όλων αυτών, επιχειρηματιών και εργαζομένων, που θα αποφασίσουν να συστρατευθούν πολιτικά για την αντιστροφή της νοσηρής αυτής κατάστασης.

Φιλελευθερισμός εναντίον καπιταλισμού

Σε γενικές γραμμές, οι επιχειρήσεις δεν υπερασπίζονται την ελεύθερη οικονομία. Milton Friedman, Which Way for Capitalism?

Φιλελευθερισμός εναντίον καπιταλισμού

Δημήτρης Σκάλκος* (από το erooster)

Η παραπλανητική ταύτιση του φιλελευθερισμού με τον καπιταλισμό αποτελεί εξαιρετικά σύνηθες φαινόμενο. Για τη παρανόηση αυτή, ευθύνες δεν φέρουν μόνο η αντι-καπιταλιστική Αριστερά και η αντι-φιλελεύθερη Δεξιά, αλλά και οι φιλελεύθεροι που έχουν αναπτύξει ενστικτωδώς (σχεδόν μηχανιστικά, για τον Frank Van Dun) φιλο-επιχειρηματικά καπιταλιστικά αντανακλαστικά.Ωστόσο, η αγορά (και συνακόλουθα ο φιλελευθερισμός) δεν πρέπει να συγχέονται με τον καπιταλισμό. Ο καπιταλισμός είναι το οικονομικό σύστημα οργάνωσης της παραγωγικής διαδικασίας που χρησιμοποιεί την επιδίωξη του οικονομικού κέρδους ως τη κινητήρια δύναμη του. Ο οικονομικός φιλελευθερισμός είναι η πολιτική ιδεολογία των ελεύθερων αγορών. Καθώς δεν υπάρχει ένα καπιταλιστικό σύστημα αλλά διαφορετικά μοντέλα καπιταλισμού που αντιστοιχούν σε διαφορετικές μορφές οργάνωσης των αγορών, αντίστοιχα υπάρχουν και διαφορετικοί φιλελευθερισμοί.

Έτσι, είναι γνωστή η παλαιότερη, και μάλλον απλουστευτική, διάκριση ανάμεσα σε ρηνανικό και αγγλοσαξωνικό μοντέλο καπιταλισμού (Michel Albert, Καπιταλισμός Εναντίον Καπιταλισμού, 1993). Ακόμη ακριβέστερη είναι η διάκριση ανάμεσα σε τέσσερα βασικά μοντέλα καπιταλισμού, τον προστατευτικό (mercantilist- ασιατικές χώρες), τον ολιγαρχικό (oligarchic- Ρωσία) τον εταιρικό (big firm- Ιαπωνία, Ευρώπη) και τον επιχειρηματικό καπιταλισμό (entrepreneurial- στοιχεία του διακρίνονται στις ΗΠΑ) και βέβαια ένα πλήθος ενδιάμεσων παραλλαγών (William Baumol-Robert Litan- Carl Schramm, Good Capitalism, Bad Capitalism, 2007). Φυσικά, υπάρχουν και φιλελευθερισμοί που δεν αντιστοιχούν σε κανένα υπαρκτό καπιταλιστικό μοντέλο, όπως ο αναρχο-καπιταλισμός (David Friedman, Hans-Hermann Hoppe).

Ο κλασσικός φιλελευθερισμός και οι εκπρόσωποι του, όπως οι Adam Smith, David Ricardo και John Stuart Mill, όχι μόνο κατανοούσαν τις εννοιολογικές διαφορές ανάμεσα στις αγορές και τον καπιταλισμό, αλλά ήταν και ιδιαίτερα επιφυλακτικοί απέναντι στoν ασφυκτικό εναγκαλισμό των αγορών από την επιχειρηματική τάξη. Οι λιγότερο απρόσεκτοι αναγνώστες του Πλούτου των Εθνών ασφαλώς γνωρίζουν τις παρακάτω γραμμές από το έργο του θεωρητικού της ελεύθερης αγοράς και του «αόρατου χεριού»: «Οι άνθρωποι του ιδίου επαγγελματικού κλάδου σπανίως συναντώνται, ακόμη και για ψυχαγωγία, και οι συζητήσεις τους καταλήγουν σε συνωμοσία κατά του καταναλωτών, ή σε κάποια επινόηση για να αυξηθούν οι τιμές».1

Ο Adam Smith κατανοούσε ίσως καλύτερα από κάθε άλλον ότι, οι επιχειρηματίες δεν είναι εξ ορισμού υπέρμαχοι των ανοικτών αγορών, αλλά τουναντίον συχνά τα συμφέροντά τους υπαγορεύουν να επιδιώκουν τον έλεγχο και τον περιορισμό του ελεύθερου ανταγωνισμού. Μεταφέροντας τη σκέψη του σκωτσέζου συγγραφέα στη σημερινή εποχή, οι Raghuram Rajan και Luigi Zingales, αμφότεροι καθηγητές στη Graduate School of Business του πανεπιστημίου του Σικάγο, στο βιβλίο τους με τον εύγλωττο τίτλο Σώζοντας τον καπιταλισμό από τους καπιταλιστές- απελευθερώνοντας τη δύναμη των χρηματοοικονομικών αγορών για τη δημιουργία πλούτου και τη διάχυση των ευκαιριών2 επισημαίνουν τα προσκόμματα που θέτουν τα οργανωμένα επιχειρηματικά συμφέροντα στο άνοιγμα των αγορών.

Η προνομιακή τους θέση σε αγορές περιορισμένης-ελεγχόμενης πρόσβασης τους επιτρέπει τη βέβαιη απόκτηση προσόδων με το μικρότερο δυνατό κόστος και, αναμενόμενα, εξαντλούν κάθε δυνατότητα παρέμβασης στη διαμόρφωση-διατήρηση ευνοϊκών κανόνων που ρυθμίζουν τη λειτουργία των αγορών, κατά τρόπο αντίστοιχο με αυτόν των συντεχνιών των «κλειστών» επαγγελμάτων.

Η απάντηση των συγγραφέων σε αυτό το πρόβλημα είναι η επέκταση και όχι ο περιορισμός των αγορών, οι ενεργείς πολιτικές κρατικής παρέμβασης (μέσω φορολογικής, δημοσιονομικής, επενδυτικής, κλπ, πολιτικής) με στόχο τη προώθηση του ανταγωνισμού, την ανάληψη επιχειρηματικού ρίσκου, τη διαρκή καινοτομία και τον εκσυγχρονισμό των επιχειρήσεων. Για τους Razan και Zingales το ζητούμενο είναι η αναζήτηση ενός ενδιάμεσου δρόμου για τις αγορές, ανάμεσα στην ανύπαρκτη και την υπερβολική κρατική παρέμβαση. Και γράφουν σχετικά: «ενώ η απουσία κανόνων καθιστά το παίγνιο άνισο, οι υπερβολικοί κανόνες λανθασμένης κατεύθυνσης καθιστούν και πάλι το παίγνιο άνισο- μια πραγματικά ελεύθερη και ανταγωνιστική αγορά καταλαμβάνει έναν ιδιαίτερο ενδιάμεσο χώρο ανάμεσα στην απουσία κανόνων και στη παρουσία ασφυκτικών κανόνων. Ακριβώς επειδή ο ενδιάμεσος χώρος είναι τόσο περιορισμένος, ο καπιταλισμός είναι πολύ ασταθής. Εύκολα εκφυλίζεται σε ένα σύστημα κατεχόντων, για τους κατέχοντες, από τους κατέχοντες»

Το ορατό και το αόρατο χέρι της αγοράς

Η κριτική στις μεγάλες επιχειρήσεις δεν είναι άγνωστη στις θεωρητικές συζητήσεις του φιλελεύθερου χώρου, ακόμη και- αν όχι κυρίως- στα πλέον νεοφιλελεύθερα ρεύματα του (όπως, π.χ., το Libertarian Party των ΗΠΑ) και περιστρέφεται κύρια γύρω από τις απρόσωπες μορφές οργάνωσης των σύγχρονων επιχειρήσεων που οδηγούν συχνά το μάνατζμεντ τους σε ανεύθυνες επιλογές λόγω του ελλιπούς ελέγχου και της αδυναμίας απόδοσης ευθυνών (η πρόσφατη κρίση των subprime mortgages των αμερικανικών τραπεζών είναι από πολλές πλευρές διδακτική)- κάτι που έρχεται σε ευθεία αντίθεση με τη θεμελιώδη αρχή του φιλελευθερισμού, αυτή της ατομικής υπευθυνότητας.

Ακριβώς αυτή η αναποτελεσματική λογοδοσία (accountability) και ζητήματα όπως η συγκέντρωση μεγάλων μεριδίων της αγοράς, ο γιγαντισμός των επιχειρήσεων μέσω εξαγορών (take-overs) και συγχωνεύσεων (mergers), ο συγκεντρωτικός έλεγχος των επιχειρήσεων, κύρια γνωρίσματα του σύγχρονου εταιρικού καπιταλισμού (corporate capitalism), συχνά έρχονται σε αντίθεση με τις βασικές αρχές του κλασσικού οικονομικού φιλελευθερισμού για τις αποκεντρωμένες και απρόσωπες αποφάσεις αναρίθμητων παραγωγών και καταναλωτών σε μία ελεύθερη αγορά.

Σήμερα, στη λήψη των οικονομικών αποφάσεων σε παγκόσμιο επίπεδο φαίνεται πως το ορατό χέρι των μεγάλων επιχειρήσεων (big firms) έχει αυξημένη διαπραγματευτική ισχύ με προφανείς στρεβλώσεις στις αγορές, όπως στις αγορές εργασίας. Φαίνεται λοιπόν πως επιβεβαιώνονται οι προβληματισμοί νεοφιλελεύθερων, κύρια ευρωπαίων, διανοητών, όπως o Friedrich Hayek3 , o Walter Eucken και ο θεμελιωτής της σχολής τους γερμανικού νεοφιλελευθερισμού, της λεγόμενης «κοινωνικής οικονομίας της αγοράς» Wilhelm Ropke45

Ανοιχτές και αρρύθμιστες αγορές

Το πολιτικό συμπέρασμα των παραπάνω είναι πως, οι φιλελεύθεροι θιασώτες των ελεύθερων αγορών, στο βαθμό που επιθυμούν να προωθήσουν τις αρχές της ανοιχτής οικονομίας, θα πρέπει να είναι σε θέση να υπερασπιστούν τις ιδέες τους όχι μόνο απέναντι στους κρατιστές, αλλά και απέναντι στους καπιταλιστές που «βγάζουν κακό όνομα στον ίδιο τον καπιταλισμό»6 . Τούτο προϋποθέτει τη διάκριση ανάμεσα σε ανοιχτές αγορές και σε αρρύθμιστες αγορές.

O Bruce Bartlett, σε άρθρο του στο Capitalism Magazine, κάνει λόγο για τις αρνητικές συνέπειες του «παρεοκρατικού καπιταλισμού» (crony capitalism) και καταλήγει υποστηρίζοντας πως, «οι πραγματικοί υπέρμαχοι της ελεύθερης αγοράς πρέπει να μάχονται διαρκώς [τον παρεοκρατικό καπιταλισμό] όπως το σοσιαλισμό και τις λανθασμένες κρατικές παρεμβάσεις. Στη πραγματικότητα, πρέπει να τους αντιμάχονται περισσότερο επίπονα, διότι ο καπιταλισμός συχνά καταλήγει να χρεώνεται τις αναπόφευκτες συνέπειες τους- τις υψηλές τιμές, τους υψηλούς φόρους, την υψηλή ανεργία και τη καθυστερημένη ανάπτυξη».

Ανοιχτές αγορές λοιπόν εκεί που δεν υπάρχουν και κρατικές παρεμβάσεις υπέρ του ανταγωνισμού εκεί όπου απουσιάζουν οι ρυθμιστικοί κανόνες. Κατ’ αυτό τον τρόπο οι αγορές θα μπορέσουν να αποδώσουν και να οδηγήσουν σε οικονομική ανάπτυξη και κοινωνική ευημερία με τους τρόπους που ιστορικά μόνο αυτές μπορούν να επιτύχουν. Κάθε άλλο παρά εύκολο είναι βέβαια αυτό το εγχείρημα, ειδικά στον τόπο μας όπου κυριαρχούν ο απαίδευτος λαϊκισμός, η αφόρητη κενολογία και οι μανιχαϊστικές προσεγγίσεις.

Σημειώσεις:

  1. Ο Πλούτος των Εθνών, βιβλίο Ι, κεφάλαιο 10
  2. Saving Capitalism from Capitalists- Unleashing the power of financial markets to create wealth and spread opportunity, 2003
  3. «The Corporation in a Democratic Society», Studies in Philosophy, Politics, and Economics, 1969
  4. Economics of a Free Society, 1963
  5. Για μια αναλυτική παρουσίαση των σχετικών αναζητήσεων δες, Piet-Hein Van Eeghen, «The Corporation At Issue- the class with classical liberal values and the negative consequences for capitalist practice», Journal of Libertarian Studies, vol. 19, no. 3, summer 2005
  6. Theodore J. Forstmann, The Paradox of the Statist Businessman

Ο Δημήτρης Σκάλκος είναι πολιτικός επιστήμονας – διεθνολόγος και ΓΓ της Φιλελεύθερης Συμμαχίας. Από τις εκδόσεις «Κριτική» κυκλοφορεί τις επόμενες ημέρες το νέο του βιβλίο «Αλήθειες για το Φιλελευθερισμό- όψεις της ανοιχτής κοινωνίας στην Ελλάδα και στον Κόσμο».