Ο Χάγιεκ και ο φιλελευθερισμός στο Dasein

Το Κέντρο Φιλελεύθερων Μελετών σας προσκαλεί την Τρίτη 16/12 και ώρα 7 μμ στο Dasein (Σολωμού 12, πλατεία Εξαρχείων) στην εκδήλωση με θέμα:

«Ο Φρίντριχ Χάγιεκ και ο σύγχρονος φιλελευθερισμός»

και εισηγητές τον δημοσιογράφο Πάσχο Μανδραβέλη και τον ομότιμο καθηγητή πολιτικής φιλοσοφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών Δημήτρη Δημητράκο.

Την συζήτηση θα συντονίσει ο Διευθυντής του ΚΕ.ΦΙ.Μ., Δημήτρης Σκάλκος, διεθνολόγος-πολιτικός επιστήμονας.

UPDATE 11/12/2008:΅Αναβολή Εκδήλωσης

Λόγω των πρόσφατων και συνεχιζόμενων γεγονότων στο κέντρο και ειδικά στην περιοχή των Εξαρχείων, η προγραμματισμένη για την ερχόμενη Τρίτη εκδήλωση του ΚΕΦΙΜ για τον Χάγιεκ και τον σύγχρονο φιλελευθερισμό αναγκαστικά αναβάλεται για άλλη στιγμή, όταν οι συνθήκες το επιτρέπουν.

Λυπούμαστε πολύ για αυτή την εξέλιξη, αλλά προς το παρόν δεν μπορεί να υπάρξει εγγύηση για την ασφάλεια του καταστήματος, των καλεσμένων και των διοργανωτών.

Πιθανότατα η εκδήλωση θα προγραμματιστεί αρχές Ιανουαρίου. Ο κύκλος εκδηλώσεων του ΚΕΦΙΜ για τον Χάγιεκ θα συνεχιστούν όλη την χρονιά και ήδη προετοιμάζονται οι επόμενες εκδηλώσεις (Χάγιεκ και η φιλελεύθερη ουτοπία, Χάγιεκ και η έπαρση του ορθολογισμού, Χάγιεκ και Πόππερ κ.α.).

Advertisements

kathimerini.gr | Αναζητώντας έναν Ομπάμα

Υπάρχουν τριακόσιοι άνθρωποι στη Βουλή και χιλιάδες που ασχολούνται με την πολιτική. Στατιστικά, κάποιος ή κάποια θα είναι σαν τον Ομπάμα. Μπορεί και περισσότεροι. Σίγουρα κάποιοι θα έχουν καλές ιδέες, ενδιαφέρουσες προτάσεις και εναλλακτικά σχέδια για διέξοδο από την πολλαπλή κρίση που ζούμε. Μόνο που δεν θα τους μάθουμε ποτέ. Βλέπετε, όλοι αυτοί που ελεεινολογούν το πολιτικό σύστημα επειδή δεν παράγει Ομπάμα, έχουν κάθε βράδυ στα παράθυρα εκείνους που βρίσκονται στον αντίποδα του Ομπάμα. Προτιμούν τη φασαρία των κενών σε περιεχόμενο πολιτικών, παρά τον μεστό πολιτικό λόγο που δεν κάνει «νούμερα» (αριθμητικά και μεταφορικά).

via kathimerini.gr | Αναζητώντας έναν Ομπάμα

Ασφαλιστικό, νεολαία και διαδίκτυο

 

Αναδημοσιεύω από τη G700:

Οι άφωνοι νέοι και το ασφαλιστικό

Από τον Πάσχο Μανδραβέλη / pmandravelis@kathimerini.gr

Πολλοί, μεταξύ αυτών και ο γράφων, γκρινιάζαμε για το γεγονός ότι η συζήτηση περί της ασφαλιστικής μεταρρύθμισης γίνεται χωρίς στοιχεία και αριθμούς. Γράφαμε σχετικά: «Οφείλει το υπουργείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων να κάνει ένα δικτυακό χώρο, όπου θα περάσει όλη τη “μεταρρυθμιστέα ύλη”, νόμους, διατάξεις, καταλόγους βαρέων και ανθυγιεινών, ταμεία, προηγούμενες αναλογιστικές μελέτες κ.λπ. Πριν αποφασίσουμε τι θέλουμε να κάνουμε πρέπει να έχουμε κοινή αναφορά στους αριθμούς. Ή έστω να γνωρίζουμε πόσα είναι τα Ταμεία». («Καθημερινή» 24/10/2007)

Αυτό το απλό πράγμα που δεν αξιώθηκε να κάνει κοτζάμ υπουργείο με αμέτρητα κονδύλια και χιλιάδες υπαλλήλους ξεκίνησε να το κάνει ένας χρήστης του Διαδικτύου. Στη διεύθυνση http://www.%20reality-tape.com/asfalistiko ο blogger με το ψευδώνυμο Yorgos άρχισε να συγκεντρώνει όλες τις ψηφίδες του μεγάλου αυτού ζητήματος: τη βιβλιογραφία και την αρθρογραφία επί του θέματος, τις μελέτες που έχουν γίνει μέχρι τώρα (πόρισμα Αναλυτή, έκθεση Σπράου, αναλογιστική των Βρετανών κ.λπ.), τις θέσεις των κομμάτων, ακόμη και την ιστορία του ασφαλιστικού. Όλη η δουλειά γίνεται στην πλατφόρμα Wiki, κάτι που σημαίνει ότι πολλοί χρήστες μπορούν να συμβάλλουν στον εμπλουτισμό αυτής της ηλεκτρονικής «εγκυκλοπαίδειας του ασφαλιστικού».

Δεν θα σταθούμε στη χρησιμότητα της πρωτοβουλίας, και το πολύτιμον των blogs, αλλά πρέπει να επισημάνουμε δύο πράγματα. Πρώτον, στο ελληνικό Διαδίκτυο πέρα από την συνήθη γκρίνια φτιάχνεται σιγά σιγά και κουλτούρα πρωτοβουλίας. Εκτός από εκείνους που κραυγάζουν για το πόσο άσχημα είναι τα πράγματα, υπάρχουν και οι άλλοι που πράττουν. Η ελληνική έκδοση της ηλεκτρονικής εγκυκλοπαίδειας Wikipedia είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, η πρωτοβουλία του reality-tape για το ασφαλιστικό η πιο πρόσφατη.

Το δεύτερο που πρέπει να επισημάνουμε είναι ότι τα (παρ’ ολίγον συκοφαντημένα) blogs είναι ο μόνος χώρος έκφρασης των ανθρώπων που κατά κύριο λόγο θα λουστούν τη «μεταρρύθμιση» του ασφαλιστικού. Οι νέοι, αυτή η γενιά που ήδη πληρώνει με ανεργία και χαμηλού επιπέδου εργασία όλες τις προηγούμενες κρατικιστικές επιλογές στην οικονομία, δεν έχει φωνή σ’ αυτό τον διάλογο (όσο μπορεί να χαρακτηριστεί «διάλογος» αυτό που γίνεται σήμερα).

Για παράδειγμα, στο δικτυακό τόπο της «Γενιάς των 700 ευρώ», βρίσκουμε ενδιαφέρουσες απόψεις: «όταν η προοπτική του διανεμητικού συνταξιοδοτικού συστήματος είναι τα ισχυρά και αυξανόμενα ελλείμματα λόγω γήρανσης του πληθυσμού, τότε τίθεται επιτακτικά και με πιεστικό τρόπο το ζήτημα της μετάβασης σε ένα άλλο σύστημα ασφάλισης, κεφαλαιοποιητικό ή μικτό», γράφουν.

Προτείνουν δε ένα σύστημα με τρεις πυλώνες. Ένα διανεμητικό με «ενιαίο συνταξιοδοτικό ταμείο για όλους του Ελληνες, χαμηλότερες εισφορές, ποσοστό αναπλήρωσης στο 60% με 65% (όσο και τις χώρες του ΟΟΣΑ)», ένα κεφαλαιοποιητικό «με ατομικούς λογαριασμούς ασφάλισης, υποχρεωτική συμμετοχή εργαζομένων και εργοδοτών, προκαθορισμένη σχέση εισφορών όχι όμως παροχών, ιδιωτική διαχείριση» και ένα ιδιωτικό «με προαιρετική συμμετοχή εργαζόμενων εργοδοτών, φορολογικά κίνητρα για συμμετοχή».

Επειδή το θέμα αφορά πρωτίστως αυτούς, μήπως πρέπει τουλάχιστον να τους ακούσουμε;

Ο Πάσχος Μανδραβέλης είναι δημοσιογράφος. Το άρθρο του δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Καθημερινή στις 14 – 3 – 2008.

Η θεωρία του «γατόσκυλου»…

Η θεωρία του «γατόσκυλου»…

του Πάσχου Μανδραβέλη

Ο Νικήτας ήταν Αριστερός. Εχέφρων Αριστερός όμως, από αυτούς που σπανίζουν στον τόπο μας. Πίστευε στην κοινωνία και τις δυνάμεις της. Έβλεπε όμως και την πολυπλοκότητα της. Δεν στάθηκε στους απλοϊκούς τύπους της «νευτώνειας», θα λέγαμε, «κοινωνικής θεώρησης», επιχείρησε να ανιχνεύσει και τις σχέσεις των κοινωνικών δράσεων. Ένιωσε πολύ πριν από άλλους διανοούμενους ότι κάτι μεγαλύτερο γίνεται στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης και επιχείρησε να το εντάξει σε μια συνολική θεωρία. Περιπαικτικός όπως ήταν βάφτισε την θεωρία του «Οι συνέπειες του γατόσκυλου».

Ο τίτλος μπορεί να θυμίζει τις μεταμοντέρνες ανοησίες που κατά κόρονκυκλοφορούν στην Ελλάδα, αλλά η δομή του βιβλίου είναι τυπωμένη αγγλοσαξωνική σκέψη. Ορθολογική: διατρέχει τα πραγματικά φαινόμενα και όχι τις λέξεις. Βρίσκει τις σχέσεις στο πραγματικό πεδίο και όχι στο συντακτικό των προτάσεων. Και βγάζει συμπέρασμα. Όχι υπερβατικό! Πραγματικό.

Στο επίκεντρό του είναι η παραμελημένη από την ακαδημαϊκή έρευνα ιδέα ότι η τεχνολογία, αλλάζει τις ανθρώπινες σχέσεις και τελικά αλλάζει τον κόσμο.

Το βιβλίο βγήκε το 2001, τότε που ακόμη πολλοί σύντροφοί του ελεεινολογούσαν το internet ως όχημα πολιτιστικού ιμπεριαλισμού, τις νέες τεχνολογίες των Μέσων ως κόλπο των εταιριών να κάνουν τα παιδιά μας ζόμπι, και την παγκοσμιοποίηση ως «εξαποδώ». Ήταν το μοναδικό -και ίσως να παραμένει ακόμη- στο είδος του. Δεν είναι ένα τεχνικό εγχειρίδιο, σαν αυτά που καλύπτουν την ημιμάθεια των συγγραφέων τους, είναι τεχνο-λογικό και βαθύτατα πολιτικό. Ανιχνεύει το Ι.Χ. ραδιόφωνο (που τώρα ενσαρκώνεται με το web-radio) και την Ι.Χ. εφημερίδα (που τώρα ανθίζει με τα blogs), αλλά και τις συνήθειες των δυτικομακεδόνων να πηγαίνουν για καφέ στην ακατονόμαστη χώρα και την νευρική κρίση που φέρνει στο πολιτικό σύστημα η ύπαρξη των Ανεξάρτητων Αρχών. Όλα αυτά με εικόνες και συμβάντα από δικό του ρεπορτάζ και με αναφορές τόσο στην ξένη σύγχρονη βιβλιογραφία, όσο και στις ελληνικές εφημερίδες. Κάτι που αποδεικνύει ότι η θεωρία του γατόσκυλου είναι καλά επεξεργασμένη. Τον έχει απασχολήσει πραγματικά. Την σκέφτηκε. Την χώνεψε πριν την αποτυπώσει στο χαρτί.

Αυτό που ανιχνεύει και περιγράφει γλαφυρά είναι η κρίση της μαζικής κοινωνίας. Σε όλες τις εκφάνσεις της. Μπορεί να στέκεται περισσότερο στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης -εξάλλου και ο υπότιτλος του βιβλίου του είναι «Κοινωνική Πολυπλοκότητα και Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης»- αλλά βλέπει αυτή την κρίση σε όλους τους θεσμούς της βιομηχανικής κοινωνίας: στα κόμματα, στην πολιτική διεργασία, στα έθνη-κράτη. Σε αντίθεση με το κλίμα της εποχής, που ακόμη αποτυπώνεται στα ελληνικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ο Νικήτας δεν πέφτει στην βαριά αριστερή κατάθλιψη του στιλ «πω, πω πάει! χάλασε ο κόσμος!». Αντιθέτως ανιχνεύει τα ελπιδοφόρα σημάδια μιας νέας εποχής. Από τις τοπικές εφημερίδες που έχουν νέες ευκαιρίες σε ένα κατακερματισμένο κόσμο, μέχρι τις ανεξάρτητες αρχές που (όπως αναφέρει ο ίδιος στο βιβλίο του) από το 1992 εκνεύριζαν τον υπουργό της ΝΔ κ. Απόστολο Κράτσα (και συνεχίζουν να εκνευρίζουν τις παραδοσιακές εξουσίες, όπως φάνηκε με το πρόσφατο παράδειγμα της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων), μέχρι τις μειονότητες που εμπλουτίζουν τις συλλογικές μας παραστάσεις και μέχρι τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις.

Υπάρχει ένα σημείο του βιβλίου του που δείχνει ξεκάθαρα πως ο Νικήτας έβλεπε αυτό που η παραδοσιακή Αριστερά αρνείται να κοιτάξει. Τη νέα πολιτική που γεννά η κοινωνική πολυπλοκότητα.

«Η αλήθεια είναι», γράφει, «πως επί δεκάδες χρόνια η σύνδεση του «κάνω πολιτική» με άλλες εκτός κομμάτων οργανώσεις δεν ήταν πειστική. Πολιτική έκαναν μόνο τα κόμματα. Και αυτό διότι ο όρος είχε ταυτιστεί με διεκδίκηση της κεντρικής εξουσίας, μέσω συμμετοχής στο κεντρικό πολιτικό παιγνίδι. Όλες οι άλλες δημόσιες δράσεις ήταν μεν επαινετές, δεν ήταν όμως πολιτικές. Ειδικά στην Ελλάδα, όπου «οι ενδιάμεσοι -μεταξύ κοινωνίας και κράτους- θεσμοί είναι ανίσχυροι ή καχεκτικοί, οι θεσμοί κοινωνικής και πολιτικής συμμετοχής ανύπαρκτοι, κέντρα με ουσιαστική αυτονομία (Αυτοδιοίκηση, συνδικάτα, πνευματικά ιδρύματα κ.λπ.) σε εμβρυώδη κατάσταση» όπως περιγράφει τα ισχύοντα ο καθηγητής Αντ. Μανιτάκης.»

«Άραγε συνεχίζεται αυτή η πραγματικότητα;» της μη πολιτικής δράσης άλλων φορέων πέραν των κομμάτων, αναρωτιέται ο Νικήτας.

«Αν αποτυπώνουν τη νέα πραγματικότητα οι διαπιστώσεις δύο Γάλλων», συνεχίζει ο Νικήτας, «η απάντηση είναι αρνητική. «Από τη μία άκρη της Ευρώπης έως την άλλη δεν ακούγεται παρά μία κραυγή: απαλλάξτε μας από την πολιτική», γράφει ο Πασκάλ Μπρικνέρ. Ο δε σοσιαλιστής Μισέλ Ροκάρ ομολογεί: «Εμείς οι πολιτικοί κυβερνάμε όλο και λιγότερο».

»Αν όμως η «πολιτική» και οι «πολιτικοί» απορρίπτονται και δεν κυβερνούν, τότε ποιος;

Δύο απαντήσεις σ’ αυτό το ερώτημα μπορούν να υπάρξουν: «ή η ποσότητα της πολιτικής υπέστη μείωση ή κάποιοι άλλοι, εκτός των πολιτικών, συμπράττουν πλέον στην άσκηση της πολιτικής».

Η απάντηση του Νικήτα είναι γλαφυρή και μακριά από την τελεολογία της παραδοσιακής αριστεράς (το «πω-πω, χαθήκαμε» που λέγαμε προηγουμένως):

«Η ποσότητα της πολιτικής, σε δεδομένη χρονική στιγμή δεν μειώνεται. [Η πολιτική] Μοιάζει με το ζυμάρι πίτας. Η ίδια ποσότητα πλάθεται με ένα σωρό τρόπους. Σε ένα μεγάλο ταψί βγαίνει μία και τεράστια πίτα. Αν θέλουμε όμως μπορούμε να φτιάξουμε πολλά κέικ. Ή ακόμη περισσότερα τσουρεκάκια! Ή αναρίθμητα κουλουράκια! (Σημείωση: ο Νικήτας τα λάτρευε όλα. Και τις πίτες και τα τσουρεκάκια και τα κουλουράκια. Και όχι μόνο μεταφορικά)

»Για τα ΜΜΕ το ερώτημα ποια (και κυρίως πόσα) είναι τα κουλουράκια που συμπράττουν σήμερα στην πολιτική είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο. Είναι αδύνατον όμως να τα διακρίνουν όσοι δεν αντιλαμβάνονται το νέο τοπίο και «ταύτισαν την ιστορία με την πολιτική ιστορία» όπως έγραψε η φιλόσοφος Άγκνες Χέλερ. Διότι αυτοί περιμένουν να ξεσπάσουν μεγάλα πολιτικά γεγονότα και επαναστάσεις. Άρα περιμένουν μεγάλο θόρυβο. «Οι κοινωνικές αλλαγές όμως πλέον δεν ξεσπούν, απλώς συντελούνται».

Αυτή είναι η διαφορά της πραγματικής ανανεωτικής αριστεράς από την παραδοσιακή. Ενώ η παραδοσιακή-παραδοσιακή αριστερά περιμένει τον νέο Οχτώβρη, και η παραδοσιακή-ανανεωτική αριστερά περιμένει τον νέο Μάη, η λογική αριστερά ανιχνεύει το παρόν και πασχίζει να το συνδιαμορφώσει. Όπως έκανε ο Νικήτας.

Η μεγαλύτερη σύλληψη του Νικήτα, ήταν μια δουλειά που δυστυχώς -όπως και πολλά άλλα πράγματα της προηγούμενης διακυβέρνησης- αραχνιάζει στα συρτάρια του υπουργείου Εξωτερικών. Ο Νικήτας είχε το θεωρητικό προαπαιτούμενο -για το οποίο μιλήσαμε παραπάνω- να κατανοήσει ότι εξωτερική πολιτική δεν κάνει μόνο το υπουργείο Εξωτερικών, αλλά εκατοντάδες (όπως στην αρχή πίστευε) κοινωνικοί φορείς οι οποίοι δημιουργούν χιλιάδες αόρατους δεσμούς με ομόλογους φορείς του εξωτερικού. Είναι οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (που είναι ευρύτερο αυτού που θεωρούμε ΜΚΟ στην Ελλάδα, δηλαδή Greenpeace, Διεθνής Αμνηστία κ.λπ.), δηλαδή τα επιμελητήρια, οι συνδικαλιστικοί φορείς, οι εκκλησίες κ.λπ.

Βαθύτατα πολιτικό ον δεν αρκέστηκε στην οχύρωση πίσω από την ιδέα, ούτε στον συνήθη ελληνικό αφορισμό «α , αυτοί δεν καταλαβαίνουν τι γίνεται στον κόσμο» ή τον άλλο συνήθη αφορισμό «αν είχαμε κράτος ρε, θα καταγράφαμε τους άλλους φορείς εξωτερικής πολιτικής». Ανέλαβε ο ίδιος να φέρει σε πέρας το project. Συνέδεσε τον παραδοσιακό φορέα πολιτικής (το υπουργείο Εξωτερικών) με τις νέες πραγματικότητες, «τα κουλουράκια της εξωτερικής πολιτικής», που θα ‘λεγε και ο ίδιος.

Θυμάμαι πόσο υπερήφανος ήταν όταν με ξεναγούσε στο στρατηγείο, το οποίο -μεταξύ μας- δεν ήταν τίποτε φοβερό. Ένα ψηλοτάβανο μουντό και άβαφο δωμάτιο στο υπουργείο εξωτερικών, δύο υπολογιστές (όχι τελευταίας τεχνολογίας) και μερικοί συνεργάτες. Δεν γκρίνιαζε ποτέ κατά την ελληνική συνήθεια -«εμείς που κάνουμε τόσο πρωτοποριακή δουλειά, δεν μας έχουν δώσει, ούτε ένα υπολογιστή της προκοπής!»- απλώς κάθε μέρα ενθουσιαζόταν από το γεγονός ότι φώτιζε ένα ακόμη κομμάτι του ιστού που συνέδεε την Ελλάδα με τον κόσμο. Κατέγραψε 31.000 ΜΚΟ – πρεσβευτές της Ελλάδας στο εξωτερικό. Φαντάζεστε τι πολλαπλασιαστής μηνύματος είναι στο εξωτερικό 31.000 οργανώσεις;

Παρέδωσε αυτή τη δουλειά στη ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών που προήλθε από τις εκλογές του 2004, κι έκτοτε η τύχη της αγνοείται.

Την ίδια σύνδεση της παραδοσιακής πολιτικής με τις νέες πραγματικότητες επιχείρησε και με την ομάδα ανθρώπων που επέτυχαν την κατοχύρωση του ρόλου των ΜΚΟ στο Σύνταγμα -και γι’ αυτό φαντάζομαι θα σας μιλήσουν άλλοι- αλλά παρέμεινε πιστός «γεφυροποιός» της παραδοσιακής πολιτικής με την κοινωνία των πολιτών. Μέχρι το τέλος.

Λίγες μέρες πριν φύγει έγραψα ένα άρθρο στην «Καθημερινή» με τίτλο «ποιος θυμάται την Αμαλία;». Αφορούσε την βουβή διαμαρτυρία της Κοινωνίας των Πολιτών για την Πάρνηθα την οποία χαρακτήριζα «συγκινητική», αλλά ταυτόχρονα ευχόμουν «να αποβεί και χρήσιμη». Δεν πρόλαβα να κουβεντιάσω μαζί του, τι παρεξήγησε από το άρθρο, αλλά με μάλωσε.

Μου έστειλε ένα email, το τελευταίο που πήρα. Σας το διαβάζω:

«Δεν συμφωνώ μαζί σου. Γιατί τοποθετείς τη συγκέντρωση, τις ΜΚΟ ή την κοινωνία των πολιτών στον αντίποδα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας; Δεν καταλαβαίνω. Εγώ παραμένω φανατικός των θεσμών, παιδί του ΚΚΕ εσ και φανατικός της κοινωνίας πολιτών και του αναβαθμισμένου ρόλου της. Τι είμαι;

Επίσης: Γιατί, σώνει και καλά, η διαπίστωση ότι τα κόμματα σαν ΜΟΝΑΔΙΚΟΙ εκφραστές της πολιτικής ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους, ταυτίζεται με την άρνηση των κομμάτων;

Εγώ είμαι υπέρ των κομμάτων, ως στρατηγών για τη διαχείριση της πολιτικής -σε πιο ισχυρό ρόλο- και υπέρ της συνευθύνης χιλιάδες μορφών μη κρατικών υποκειμένων ως συνδιαχειριστών των δημόσιων υποθέσεων. Είμαι κατά των κομμάτων;;;

Όσον αφορά δε την αποτελεσματικότητα, σου θυμίζω το αντιδικτατορικό κίνημα. όταν έκλεισε ο κύκλος των παράνομων οργανώσεων με τις βόμβες (1971) με όλα τα μέλη τους στη φυλακή και άρχιζε το αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα (στα σπάργανα ακόμα) η κριτική των παλιών, ήταν η ίδια. «Μα αυτά είναι αναποτελεσματικά». Και ήταν. Το 1971. Τι έγινε, όμως, το 1973;»

Δεν πρόλαβα να του εξηγήσω ότι στο θέμα σχέσεων πολιτικής και Κοινωνίας των Πολιτών παραμένω πιστός μαθητής του. Ότι δεν θεωρώ τα κόμματα ΜΟΝΑΔΙΚΟΥΣ εκφραστές της πολιτικής, αλλά διακρίνω -ως παιδική ασθένεια, ίσως, της Κοινωνίας των Πολιτών- μια μοδάτη άρνηση της πολιτικής που εκφράζεται με το επιφανειακό όσο και μηδενιστικό «όλοι ίδιοι είναι», «τα κόμματα (και δη εξουσίας) δεν μπορούν να αλλάξουν τίποτε». Δεν ξέρω αν ο ίδιος ήταν στην συγκέντρωση, αλλά είμαι σίγουρος, ότι δεν ήταν από αυτούς που μούντζωσαν το κοινοβούλιο. Αν ζούσε θα σκαρφιζόταν ένα τρόπο να μπολιάσει τη Βουλή με τα αιτήματα της Κοινωνίας των Πολιτών που τόσο υπερπροστάτευε, ακόμη και από τους φίλους της, σαν την αφεντιά μου.

Ελπίζω ότι πολλοί θα συνεχίζουν το έργο που άφησε στη μέση.

 

Ομιλία στην εκδήλωση «Νικήτας Λιοναράκης In Memoriam, Η κοινωνία Πολιτών στο Σύνταγμα», Αθήνα 21.11.2007