Η θεωρία του «γατόσκυλου»…

Η θεωρία του «γατόσκυλου»…

του Πάσχου Μανδραβέλη

Ο Νικήτας ήταν Αριστερός. Εχέφρων Αριστερός όμως, από αυτούς που σπανίζουν στον τόπο μας. Πίστευε στην κοινωνία και τις δυνάμεις της. Έβλεπε όμως και την πολυπλοκότητα της. Δεν στάθηκε στους απλοϊκούς τύπους της «νευτώνειας», θα λέγαμε, «κοινωνικής θεώρησης», επιχείρησε να ανιχνεύσει και τις σχέσεις των κοινωνικών δράσεων. Ένιωσε πολύ πριν από άλλους διανοούμενους ότι κάτι μεγαλύτερο γίνεται στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης και επιχείρησε να το εντάξει σε μια συνολική θεωρία. Περιπαικτικός όπως ήταν βάφτισε την θεωρία του «Οι συνέπειες του γατόσκυλου».

Ο τίτλος μπορεί να θυμίζει τις μεταμοντέρνες ανοησίες που κατά κόρονκυκλοφορούν στην Ελλάδα, αλλά η δομή του βιβλίου είναι τυπωμένη αγγλοσαξωνική σκέψη. Ορθολογική: διατρέχει τα πραγματικά φαινόμενα και όχι τις λέξεις. Βρίσκει τις σχέσεις στο πραγματικό πεδίο και όχι στο συντακτικό των προτάσεων. Και βγάζει συμπέρασμα. Όχι υπερβατικό! Πραγματικό.

Στο επίκεντρό του είναι η παραμελημένη από την ακαδημαϊκή έρευνα ιδέα ότι η τεχνολογία, αλλάζει τις ανθρώπινες σχέσεις και τελικά αλλάζει τον κόσμο.

Το βιβλίο βγήκε το 2001, τότε που ακόμη πολλοί σύντροφοί του ελεεινολογούσαν το internet ως όχημα πολιτιστικού ιμπεριαλισμού, τις νέες τεχνολογίες των Μέσων ως κόλπο των εταιριών να κάνουν τα παιδιά μας ζόμπι, και την παγκοσμιοποίηση ως «εξαποδώ». Ήταν το μοναδικό -και ίσως να παραμένει ακόμη- στο είδος του. Δεν είναι ένα τεχνικό εγχειρίδιο, σαν αυτά που καλύπτουν την ημιμάθεια των συγγραφέων τους, είναι τεχνο-λογικό και βαθύτατα πολιτικό. Ανιχνεύει το Ι.Χ. ραδιόφωνο (που τώρα ενσαρκώνεται με το web-radio) και την Ι.Χ. εφημερίδα (που τώρα ανθίζει με τα blogs), αλλά και τις συνήθειες των δυτικομακεδόνων να πηγαίνουν για καφέ στην ακατονόμαστη χώρα και την νευρική κρίση που φέρνει στο πολιτικό σύστημα η ύπαρξη των Ανεξάρτητων Αρχών. Όλα αυτά με εικόνες και συμβάντα από δικό του ρεπορτάζ και με αναφορές τόσο στην ξένη σύγχρονη βιβλιογραφία, όσο και στις ελληνικές εφημερίδες. Κάτι που αποδεικνύει ότι η θεωρία του γατόσκυλου είναι καλά επεξεργασμένη. Τον έχει απασχολήσει πραγματικά. Την σκέφτηκε. Την χώνεψε πριν την αποτυπώσει στο χαρτί.

Αυτό που ανιχνεύει και περιγράφει γλαφυρά είναι η κρίση της μαζικής κοινωνίας. Σε όλες τις εκφάνσεις της. Μπορεί να στέκεται περισσότερο στα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης -εξάλλου και ο υπότιτλος του βιβλίου του είναι «Κοινωνική Πολυπλοκότητα και Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης»- αλλά βλέπει αυτή την κρίση σε όλους τους θεσμούς της βιομηχανικής κοινωνίας: στα κόμματα, στην πολιτική διεργασία, στα έθνη-κράτη. Σε αντίθεση με το κλίμα της εποχής, που ακόμη αποτυπώνεται στα ελληνικά Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, ο Νικήτας δεν πέφτει στην βαριά αριστερή κατάθλιψη του στιλ «πω, πω πάει! χάλασε ο κόσμος!». Αντιθέτως ανιχνεύει τα ελπιδοφόρα σημάδια μιας νέας εποχής. Από τις τοπικές εφημερίδες που έχουν νέες ευκαιρίες σε ένα κατακερματισμένο κόσμο, μέχρι τις ανεξάρτητες αρχές που (όπως αναφέρει ο ίδιος στο βιβλίο του) από το 1992 εκνεύριζαν τον υπουργό της ΝΔ κ. Απόστολο Κράτσα (και συνεχίζουν να εκνευρίζουν τις παραδοσιακές εξουσίες, όπως φάνηκε με το πρόσφατο παράδειγμα της Αρχής Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων), μέχρι τις μειονότητες που εμπλουτίζουν τις συλλογικές μας παραστάσεις και μέχρι τις Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις.

Υπάρχει ένα σημείο του βιβλίου του που δείχνει ξεκάθαρα πως ο Νικήτας έβλεπε αυτό που η παραδοσιακή Αριστερά αρνείται να κοιτάξει. Τη νέα πολιτική που γεννά η κοινωνική πολυπλοκότητα.

«Η αλήθεια είναι», γράφει, «πως επί δεκάδες χρόνια η σύνδεση του «κάνω πολιτική» με άλλες εκτός κομμάτων οργανώσεις δεν ήταν πειστική. Πολιτική έκαναν μόνο τα κόμματα. Και αυτό διότι ο όρος είχε ταυτιστεί με διεκδίκηση της κεντρικής εξουσίας, μέσω συμμετοχής στο κεντρικό πολιτικό παιγνίδι. Όλες οι άλλες δημόσιες δράσεις ήταν μεν επαινετές, δεν ήταν όμως πολιτικές. Ειδικά στην Ελλάδα, όπου «οι ενδιάμεσοι -μεταξύ κοινωνίας και κράτους- θεσμοί είναι ανίσχυροι ή καχεκτικοί, οι θεσμοί κοινωνικής και πολιτικής συμμετοχής ανύπαρκτοι, κέντρα με ουσιαστική αυτονομία (Αυτοδιοίκηση, συνδικάτα, πνευματικά ιδρύματα κ.λπ.) σε εμβρυώδη κατάσταση» όπως περιγράφει τα ισχύοντα ο καθηγητής Αντ. Μανιτάκης.»

«Άραγε συνεχίζεται αυτή η πραγματικότητα;» της μη πολιτικής δράσης άλλων φορέων πέραν των κομμάτων, αναρωτιέται ο Νικήτας.

«Αν αποτυπώνουν τη νέα πραγματικότητα οι διαπιστώσεις δύο Γάλλων», συνεχίζει ο Νικήτας, «η απάντηση είναι αρνητική. «Από τη μία άκρη της Ευρώπης έως την άλλη δεν ακούγεται παρά μία κραυγή: απαλλάξτε μας από την πολιτική», γράφει ο Πασκάλ Μπρικνέρ. Ο δε σοσιαλιστής Μισέλ Ροκάρ ομολογεί: «Εμείς οι πολιτικοί κυβερνάμε όλο και λιγότερο».

»Αν όμως η «πολιτική» και οι «πολιτικοί» απορρίπτονται και δεν κυβερνούν, τότε ποιος;

Δύο απαντήσεις σ’ αυτό το ερώτημα μπορούν να υπάρξουν: «ή η ποσότητα της πολιτικής υπέστη μείωση ή κάποιοι άλλοι, εκτός των πολιτικών, συμπράττουν πλέον στην άσκηση της πολιτικής».

Η απάντηση του Νικήτα είναι γλαφυρή και μακριά από την τελεολογία της παραδοσιακής αριστεράς (το «πω-πω, χαθήκαμε» που λέγαμε προηγουμένως):

«Η ποσότητα της πολιτικής, σε δεδομένη χρονική στιγμή δεν μειώνεται. [Η πολιτική] Μοιάζει με το ζυμάρι πίτας. Η ίδια ποσότητα πλάθεται με ένα σωρό τρόπους. Σε ένα μεγάλο ταψί βγαίνει μία και τεράστια πίτα. Αν θέλουμε όμως μπορούμε να φτιάξουμε πολλά κέικ. Ή ακόμη περισσότερα τσουρεκάκια! Ή αναρίθμητα κουλουράκια! (Σημείωση: ο Νικήτας τα λάτρευε όλα. Και τις πίτες και τα τσουρεκάκια και τα κουλουράκια. Και όχι μόνο μεταφορικά)

»Για τα ΜΜΕ το ερώτημα ποια (και κυρίως πόσα) είναι τα κουλουράκια που συμπράττουν σήμερα στην πολιτική είναι ιδιαιτέρως κρίσιμο. Είναι αδύνατον όμως να τα διακρίνουν όσοι δεν αντιλαμβάνονται το νέο τοπίο και «ταύτισαν την ιστορία με την πολιτική ιστορία» όπως έγραψε η φιλόσοφος Άγκνες Χέλερ. Διότι αυτοί περιμένουν να ξεσπάσουν μεγάλα πολιτικά γεγονότα και επαναστάσεις. Άρα περιμένουν μεγάλο θόρυβο. «Οι κοινωνικές αλλαγές όμως πλέον δεν ξεσπούν, απλώς συντελούνται».

Αυτή είναι η διαφορά της πραγματικής ανανεωτικής αριστεράς από την παραδοσιακή. Ενώ η παραδοσιακή-παραδοσιακή αριστερά περιμένει τον νέο Οχτώβρη, και η παραδοσιακή-ανανεωτική αριστερά περιμένει τον νέο Μάη, η λογική αριστερά ανιχνεύει το παρόν και πασχίζει να το συνδιαμορφώσει. Όπως έκανε ο Νικήτας.

Η μεγαλύτερη σύλληψη του Νικήτα, ήταν μια δουλειά που δυστυχώς -όπως και πολλά άλλα πράγματα της προηγούμενης διακυβέρνησης- αραχνιάζει στα συρτάρια του υπουργείου Εξωτερικών. Ο Νικήτας είχε το θεωρητικό προαπαιτούμενο -για το οποίο μιλήσαμε παραπάνω- να κατανοήσει ότι εξωτερική πολιτική δεν κάνει μόνο το υπουργείο Εξωτερικών, αλλά εκατοντάδες (όπως στην αρχή πίστευε) κοινωνικοί φορείς οι οποίοι δημιουργούν χιλιάδες αόρατους δεσμούς με ομόλογους φορείς του εξωτερικού. Είναι οι Μη Κυβερνητικές Οργανώσεις (που είναι ευρύτερο αυτού που θεωρούμε ΜΚΟ στην Ελλάδα, δηλαδή Greenpeace, Διεθνής Αμνηστία κ.λπ.), δηλαδή τα επιμελητήρια, οι συνδικαλιστικοί φορείς, οι εκκλησίες κ.λπ.

Βαθύτατα πολιτικό ον δεν αρκέστηκε στην οχύρωση πίσω από την ιδέα, ούτε στον συνήθη ελληνικό αφορισμό «α , αυτοί δεν καταλαβαίνουν τι γίνεται στον κόσμο» ή τον άλλο συνήθη αφορισμό «αν είχαμε κράτος ρε, θα καταγράφαμε τους άλλους φορείς εξωτερικής πολιτικής». Ανέλαβε ο ίδιος να φέρει σε πέρας το project. Συνέδεσε τον παραδοσιακό φορέα πολιτικής (το υπουργείο Εξωτερικών) με τις νέες πραγματικότητες, «τα κουλουράκια της εξωτερικής πολιτικής», που θα ‘λεγε και ο ίδιος.

Θυμάμαι πόσο υπερήφανος ήταν όταν με ξεναγούσε στο στρατηγείο, το οποίο -μεταξύ μας- δεν ήταν τίποτε φοβερό. Ένα ψηλοτάβανο μουντό και άβαφο δωμάτιο στο υπουργείο εξωτερικών, δύο υπολογιστές (όχι τελευταίας τεχνολογίας) και μερικοί συνεργάτες. Δεν γκρίνιαζε ποτέ κατά την ελληνική συνήθεια -«εμείς που κάνουμε τόσο πρωτοποριακή δουλειά, δεν μας έχουν δώσει, ούτε ένα υπολογιστή της προκοπής!»- απλώς κάθε μέρα ενθουσιαζόταν από το γεγονός ότι φώτιζε ένα ακόμη κομμάτι του ιστού που συνέδεε την Ελλάδα με τον κόσμο. Κατέγραψε 31.000 ΜΚΟ – πρεσβευτές της Ελλάδας στο εξωτερικό. Φαντάζεστε τι πολλαπλασιαστής μηνύματος είναι στο εξωτερικό 31.000 οργανώσεις;

Παρέδωσε αυτή τη δουλειά στη ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών που προήλθε από τις εκλογές του 2004, κι έκτοτε η τύχη της αγνοείται.

Την ίδια σύνδεση της παραδοσιακής πολιτικής με τις νέες πραγματικότητες επιχείρησε και με την ομάδα ανθρώπων που επέτυχαν την κατοχύρωση του ρόλου των ΜΚΟ στο Σύνταγμα -και γι’ αυτό φαντάζομαι θα σας μιλήσουν άλλοι- αλλά παρέμεινε πιστός «γεφυροποιός» της παραδοσιακής πολιτικής με την κοινωνία των πολιτών. Μέχρι το τέλος.

Λίγες μέρες πριν φύγει έγραψα ένα άρθρο στην «Καθημερινή» με τίτλο «ποιος θυμάται την Αμαλία;». Αφορούσε την βουβή διαμαρτυρία της Κοινωνίας των Πολιτών για την Πάρνηθα την οποία χαρακτήριζα «συγκινητική», αλλά ταυτόχρονα ευχόμουν «να αποβεί και χρήσιμη». Δεν πρόλαβα να κουβεντιάσω μαζί του, τι παρεξήγησε από το άρθρο, αλλά με μάλωσε.

Μου έστειλε ένα email, το τελευταίο που πήρα. Σας το διαβάζω:

«Δεν συμφωνώ μαζί σου. Γιατί τοποθετείς τη συγκέντρωση, τις ΜΚΟ ή την κοινωνία των πολιτών στον αντίποδα της κοινοβουλευτικής δημοκρατίας; Δεν καταλαβαίνω. Εγώ παραμένω φανατικός των θεσμών, παιδί του ΚΚΕ εσ και φανατικός της κοινωνίας πολιτών και του αναβαθμισμένου ρόλου της. Τι είμαι;

Επίσης: Γιατί, σώνει και καλά, η διαπίστωση ότι τα κόμματα σαν ΜΟΝΑΔΙΚΟΙ εκφραστές της πολιτικής ολοκλήρωσαν τον κύκλο τους, ταυτίζεται με την άρνηση των κομμάτων;

Εγώ είμαι υπέρ των κομμάτων, ως στρατηγών για τη διαχείριση της πολιτικής -σε πιο ισχυρό ρόλο- και υπέρ της συνευθύνης χιλιάδες μορφών μη κρατικών υποκειμένων ως συνδιαχειριστών των δημόσιων υποθέσεων. Είμαι κατά των κομμάτων;;;

Όσον αφορά δε την αποτελεσματικότητα, σου θυμίζω το αντιδικτατορικό κίνημα. όταν έκλεισε ο κύκλος των παράνομων οργανώσεων με τις βόμβες (1971) με όλα τα μέλη τους στη φυλακή και άρχιζε το αντιδικτατορικό φοιτητικό κίνημα (στα σπάργανα ακόμα) η κριτική των παλιών, ήταν η ίδια. «Μα αυτά είναι αναποτελεσματικά». Και ήταν. Το 1971. Τι έγινε, όμως, το 1973;»

Δεν πρόλαβα να του εξηγήσω ότι στο θέμα σχέσεων πολιτικής και Κοινωνίας των Πολιτών παραμένω πιστός μαθητής του. Ότι δεν θεωρώ τα κόμματα ΜΟΝΑΔΙΚΟΥΣ εκφραστές της πολιτικής, αλλά διακρίνω -ως παιδική ασθένεια, ίσως, της Κοινωνίας των Πολιτών- μια μοδάτη άρνηση της πολιτικής που εκφράζεται με το επιφανειακό όσο και μηδενιστικό «όλοι ίδιοι είναι», «τα κόμματα (και δη εξουσίας) δεν μπορούν να αλλάξουν τίποτε». Δεν ξέρω αν ο ίδιος ήταν στην συγκέντρωση, αλλά είμαι σίγουρος, ότι δεν ήταν από αυτούς που μούντζωσαν το κοινοβούλιο. Αν ζούσε θα σκαρφιζόταν ένα τρόπο να μπολιάσει τη Βουλή με τα αιτήματα της Κοινωνίας των Πολιτών που τόσο υπερπροστάτευε, ακόμη και από τους φίλους της, σαν την αφεντιά μου.

Ελπίζω ότι πολλοί θα συνεχίζουν το έργο που άφησε στη μέση.

 

Ομιλία στην εκδήλωση «Νικήτας Λιοναράκης In Memoriam, Η κοινωνία Πολιτών στο Σύνταγμα», Αθήνα 21.11.2007

Η κοινωνία Πολιτών στο Σύνταγμα – Νικήτας Λιοναράκης in memoriam

ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ

“Νικήτας Λιοναράκης in memoriam, Η κοινωνία Πολιτών στο Σύνταγμα”

Η Ευρωπαϊκή Έκφραση και η Καμπάνια των ΜΚΟ για το Σύνταγμα έχουν την τιμή να σας προσκαλέσουν στην εκδήλωση “Νικήτας Λιοναράκης in memoriam, Η κοινωνία Πολιτών στο Σύνταγμα”. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα της ΕΣΗΕΑ (Ακαδημίας 20), την Τετάρτη, 21 Νοεμβρίου 2007, ώρα 19.00. Είσοδος Ελεύθερη. Η παρουσία σας θα μας τιμήσει ιδιαιτέρως.

Υπενθυμίζουμε σε όλους ότι η συνταγματική αναγνώριση της κοινωνίας των πολιτών και του εθελοντισμού είναι απόφαση – αίτημα του προηγουμένου Συμβουλίου Μελών του Εθνικού Συμβουλίου Νεολαίας.

Ένας ενεργός πολίτης πέρασε στην Ιστορία!

Πέθανε την Τετάρτη ο Νικήτας Λιοναράκης, δημοσιογράφος και πρώην διευθυντής των περιφερειακών σταθμών της ΕΡΑ, της ΕΡΑ 1 και της ΕΡΑ 2, σε ηλικία 57 ετών. Αιτία του θανάτου του ήταν οξύ καρδιακό επεισόδιο. Γεννήθηκε το 1950 στην Αθήνα και σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την δημοσιογραφική του καριέρα την ξεκίνησε στην εφημερίδα Αυγή. Από το 1996 εργάστηκε στην ΕΡΤ, όπου υπήρξε διευθυντής των περιφερειακών σταθμών της ΕΡΑ. Για περισσότερα από 15 χρόνια παρουσίαζε στην Ελληνική Ραδιοφωνία την εκπομπή «Στις γειτονιές της Ελλάδας». Έλαβε μέρος στον αντιδικτατορικό αγώνα. Τον Νοέμβρη του 1972 συμμετείχε στην κατάληψη της Νομικής, ενώ την επόμενη χρονιά έλαβε μέρος στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Για τη δράση του αυτή βασανίστηκε από την δικτατορία.

Ο Νικήτας Λιοναράκης ήταν για τους φίλους του και ιδιαίτερα τους νεότερους, ο ορισμός του ενεργού πολίτη της εποχής μας. Είχε προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, για το Νόμο περί αστικής ευθύνης των δημοσιογράφων, το οποίο με ομόφωνη απόφαση του αμφισβήτησε το Νόμο αυτό και καταδίκασε την Ελλάδα για την εφαρμογή του. Είχε συγγράψει ένα και μοναδικό βιβλίο για τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης με τίτλο «Ο Γατόσκυλος». Ο Νικήτας Λιοναράκης διετέλεσε αντιπρόεδρος της Greenpeace και της Ευρωπαϊκής Έκφρασης, στέλεχος μεταδικτατορικά του Ρήγα Φεραίου, του ΚΚΕ (εσ.) και πρόσφατα του ΠΑΣΟΚ. Ο Νικήτας υπήρξε επίσης πρωτεργάτης της ανάδειξης του κινήματος των μη κυβερνητικών οργανώσεων και της κοινωνίας των πολιτών. Διετέλεσε πρόεδρος της επιτροπής για τις μη κυβερνητικές οργανώσεις στο υπουργείο Εξωτερικών επί υπουργίας του Γιώργου Παπανδρέου. Τα τελευταία χρόνια υπήρξε ο εμπνευστής του εγχειρήματος της συνταγματικής αναγνώρισης του έργου της κοινωνίας των πολιτών και ήταν ο συντονιστής της Καμπάνιας των 800 ΜΚΟ για το Σύνταγμα (αναγνώριση του ρόλου και του έργου της κοινωνίας των πολιτών και των οργανώσεών της). Στην προσπάθεια αυτή τον γνώρισα και δούλεψα μαζί του, μαζί με δεκάδες άλλα στελέχη ΜΚΟ της χώρας, για να μπορέσουμε να πάμε την Ελλάδα μπροστά. Για να μπορέσουμε να δημιουργήσουμε την πρώτη «από κάτω», από την κοινωνία, συνταγματική πρόβλεψη!

Για αυτή την προσπάθεια, της Καμπάνιας των ΜΚΟ για το Σύνταγμα έγραφε: «Το ότι εκκολάπτεται μία «μεγάλη πολιτική μεταρρύθμιση», είναι βέβαιο. Γιατί, όμως, και «μεγάλη πολιτική πρωτοβουλία», ρωτούν οι δυσκολόπιστοι; Για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία μια θεσμική συνταγματική αλλαγή θα έχει επιβληθεί από τα κάτω! Για πρώτη φορά συναντήθηκαν στην Καμπάνια τόσο διαφορετικά μη κρατικά υποκείμενα που μέχρι πριν τρεις μήνες αδυνατούσαν να βρουν έστω και ένα κοινό σημείο! Για πρώτη φορά σχηματίσθηκε ένας αυτόνομος πολιτικός πόλος, όχι υπέρ κάποιου κόμματος ή μιας ιδεολογίας, αλλά υπέρ της κοινωνίας των πολιτών που βρίσκεται πέρα από τα κόμματα και το κράτος!» (Ελευθεροτυπία 2/12/2006)

Γενικότερα για το ρόλο των ΜΚΟ σήμερα στο δημόσιο χώρο, ο Νικήτας Λιοναράκης έπαιζε το ρόλο του εκλαϊκευτή της σχετικής ακαδημαϊκής συζήτησης. «Οι ΜΚΟ είναι ένα καινούργιο φαινόμενο. Δεν μπορεί να γίνουν αντιληπτές με ερωτήματα που ανήκουν σε άλλο «τρόπο σκέπτεσθαι». Είναι σαν να ζούμε στο 1789 (Γαλλική Επανάσταση). Και να πρωτακούγονται κάποιες άγνωστες λέξεις. Κόμματα, δημοκρατία, ισότητα ψήφου, Βουλή. Και τότε πολλοί, που αδυνατούσαν να δουν μπροστά, διατύπωναν ερωτήσεις που έκρυβαν πρακαταλήψεις. Γιατί να είναι «ίση η ψήφος των σοφών και των τρελών;», πώς «θα κυβερνούν κόμματα, σε αντίθεση με την εκ Θεού φρόνηση;», πως «η Βουλή θα αποτρέψει την ακυβερνησία;». Ανάλογα ερωτήματα διατυπώνονται σήμερα και για τις ΜΚΟ» (Τα Νέα, 4/7/2006)

Προσπαθούσε να μας κάνει να καταλάβουμε, απλά και απτά, για τη νέα μορφή που λαμβάνει η κοινωνική και πολιτική διαβούλευση και δράση. «Ο «δημόσιος χώρος», τον οποίο παραδοσιακά μονοπωλούσαν τα κόμματα και τα κράτος, απόκτησε αναρίθμητους μη κρατικούς συνδιαχειριστές. Τις ΜΚΟ ή πιο σωστά τα κάθε είδους «μη κρατικά υποκείμενα». Το πλέον εντυπωσιακό δεν είναι η ανάπτυξη των ΜΚΟ. Είναι η παραδοχή της νέας πραγματικότητας από όλα σχεδόν τα κόμματα και τους πολιτικούς ηγέτες.» (Εφημερίδα Απογευματινή, 1/1/2005)

Προσπαθούσε να μας δείξει έναν διαφορετικό δρόμο διαλόγου και παραγωγής πολιτικής. «Οι ΜΚΟ τρίτης γενιάς, μπήκαν ορμητικά στη δημόσια ζωή! Και η επίσημη πολιτική, αντί να ρυθμίζει τις σχέσεις τους με το κράτος, είτε -φοβισμένη για την απώλεια της εξουσίας της- τις υπονομεύει, είτε αδιαφορεί, είτε -απλώς- δεν γνωρίζει το «πώς;» θα ρυθμίσει πρωτόγνωρα φαινόμενα όπου ο «άλλος» είναι συνεργάτης και όχι υφιστάμενος!» (Τα Νέα, 23/8/2005)

Ο Νικήτας Λιοναράκης με τις πολυάριθμες επαφές του και τη συχνότατη αρθρογραφία του έθετε διαρκώς ζητήματα αιχμής για την πολιτική και τη χώρα. «Υφίσταται ζήτημα ξανά – ανακάλυψης της δημοκρατίας σε συνθήκες πολυπλοκότητας και πολλαπλασιασμού των μη κρατικών υποκειμένων που συμπρωταγωνιστούν πλέον στον «δημόσιο χώρο». Εκεί, όπου παραδοσιακά, το διαχειριστικό μονοπώλιο ανήκε πάντα στα κόμματα και στο κράτος!» (Εφημερίδα Εποχή, 9/10/2005)

Έβλεπε πίσω από τις γραμμές, μην αφήνοντας σε ησυχία ακόμη και τη συντεχνία του, τους δημοσιογράφους. «Η αδυναμία των ΜΜΕ, όμως, έστω και να παρακολουθήσουν, την δικτυακή διακλάδωση των χιλιάδων ΜΚΟ, δεν είναι εύλογη. Στην πραγματικότητα οφείλεται στην αδυναμία τους να φωτογραφήσουν την ίδια την δημοκρατία του 21ου αιώνα! Και στην εμμονή τους να ταυτίζουν την πολιτική με τα κόμματα και να επιμένουν σε ένα –νεκρό από χρόνια- μοντέλο πυραμιδοειδούς οργανωμένου κράτους. Στην ουσία, αδυνατούν να παρακολουθήσουν τις εξελίξεις σε ένα πολύπλοκο, πολυκεντρικό, επέκεινα του εθνικού κράτους και πέραν της συμπύκνωσης της πολιτικής στο κεντρικό παιχνίδι των κομμάτων, κράτος! Τα ΜΜΕ αδυνατούν να φανταστούν, ότι αυτό που ονομάστηκε «πολιτική» και «διοίκηση» και εξελισσόταν στα πλαίσια της δημόσιας διοίκησης και της πολιτικής, σήμερα έχει κονιορτοποιηθεί και οι αναρίθμητες πλευρές του διαμορφώνονται σε ένα απέραντο πλέγμα διεθνών και εθνικών θεσμών. Κρατικών και μη κρατικών. Οι δημοσιογράφοι, όμως, ακόμα περιμένουν στο Γραφείο Τύπου του υπουργείου στο οποίο είναι διαπιστευμένοι!» (περιοδικό Η Νέα Πολιτική, Δεκέμβριος 2005)

Έβλεπε και περιέγραφε τις μεγάλες πολιτικές αλλαγές σε επίπεδο κοινωνίας, γιατί ζούσε μέσα στις οργανώσεις της κοινωνίας των πολιτών. «Η μακαριότητα η οποία διέπει την καθημερινή επίσημη δημόσια ζωή και την πολιτική, είναι απίστευτη! Την ίδια στιγμή που οι αλλαγές στα δεδομένα τόσο της πολιτικής, όσο και της διακυβέρνησης, ανατρέπουν όλα τα έως χθες αυτονόητα! Και να πεις πως κανένας δεν μιλάει; Να πεις ότι η μόνη φωνή προέρχεται από την θεσμική ομοφωνία του Καναλιού της Βουλής; Να πεις ότι όλοι παρασύρονται από ζητωκραυγές υπέρ της «νέα διακυβέρνησης», από πάθος κατά της «επάρατης δεξιάς», από έμπνευση κατά του «νεοφιλελεύθερου δικομματισμού» ή από διλήμματα για «τα πέντε κόμματα και τις δύο πολιτικές»; Τίποτα από αυτά. Απλώς ένας ηγεμονικός, παλαιοημερολογίτικος λόγος κυριαρχεί στον δημόσιο πολιτικό διάλογο που εφησυχάζει μακαρίως (με ελάχιστες, αλλά φωτεινές εξαιρέσεις), ενώ το διαφορετικό αγνοείται και οι ισχυρές φωνές που δείχνουν το -καινούργιο- φεγγάρι περνούν απαρατήρητες. Γιατί υπάρχουν δάκτυλα που δείχνουν αυτό το φεγγάρι! Κυρίως στο χώρο της επιστήμης. Και προκαλούν απορία, οι ανόητοι της πολιτικής που εξακολουθούν να βλέπουν το δάκτυλο! Και, συχνά, ούτε αυτό!» (περιοδικό Σύγχρονα Θέματα, Μάϊος 2006)

Ο Νικήτας Λιοναράκης είδε και προσπάθησε να πείσει πολλούς πολιτικούς για την ανάγκη να συζητήσουν με τους πολίτες, την κοινωνία και τις οργανώσεις της για την εφαρμοζόμενη πολιτική. «Η υπόθεση, όμως, της υποστήριξης των ελληνικών θέσεων, σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης και στα πλαίσια οργανισμών παγκόσμιας διαβούλευσης, δεν αφορά μόνο τις κυβερνήσεις. Εάν δεν υποστηρίζεται και από τους αμέσως ενδιαφερόμενους, τότε οι επιτυχίες θα είναι ελάχιστες.» (Απογευματινή, 6/2/2005)

Η Κοινωνία των Πολιτών, ο χώρος του εθελοντισμού, η δημοσιογραφία και η χώρα είναι πλέον φτωχότερη. Ο Νικήτας που αποτέλεσε για πολλούς από εμάς τους νεότερους πηγή έμπνευσης και καταλύτη πρωτοβουλιών και διαλόγου, δεν είναι πια μαζί μας. Ο δημοσιογράφος που γύρισε την Ελλάδα και δίδαξε πολλούς ανθρώπους πώς να κάνουν δημοσιογραφία και ραδιόφωνο τα πρώτα χρόνια της απελευθέρωσης δεν είναι πια εδώ. Τα λόγια του που παραθέτω παραπάνω, αλλά και το σύνολο των κειμένων του, ελπίζω να αποτελέσουν βάση προβληματισμού για πολλούς από εμάς και πυξίδα δράσης. Όσοι συμμετέχουμε στα κοινά και τον γνωρίσαμε είμαι βέβαιος ότι θα συνεχίσουμε με περισσότερο πείσμα τον αγώνα μας, ακόμη και αν διαφωνούσαμε μαζί του. Άλλωστε αυτό του άρεσε περισσότερο!

Το άρθρο δημοσιεύτηκε στο e-rooster.

Δείτε επίσης:

Αχ Νικήτα,ΕυγνωμοσύνηΚαλο σου Ταξιδι Νικητα….Αντίο Νικήτα, σύντροφε και, λίγο, δάσκαλεΔεν πρόλαβα να σε πάρω, ρε ΝικήταΝικήτας has left the building Έφυγε ο Νικήτας ΛιοναράκηςΓια τον Nικήτα Λιοναράκη…Έφυγε ο Νικήτας ΛιοναράκηςΓια τον φίλο μου Νικήτα ΛιοναράκηΝικήταςΟ Νικήτας έφυγε από κοντά μαςΓια το Νικήτα Λιοναράκη…Έφυγε ο Νικήτας…για την απώλεια του Νικήτα ΛιοναράκηΟ Νικήτας έφυγε από κοντά μας

Αντίο Νικήτα! Καλοτάξιδος…

Την τελευταία του πνοή άφησε ο Νικήτας Λιοναράκης

Πέθανε την Τετάρτη ο Νικήτας Λιοναράκης, δημοσιογράφος και πρώην διευθυντής των περιφερειακών σταθμών της ΕΡΑ, της ΕΡΑ 1 και της ΕΡΑ 2, σε ηλικία 57 ετών. Αιτία του θανάτου του ήταν οξύ καρδιακό επεισόδιο.

Ο Νικήτας Λιοναράκης ήταν για τους φίλους του και ιδιαίτερα τους νεότερους, ο ορισμός του ενεργού πολίτη της εποχής μας.

Γεννήθηκε το 1950 στην Αθήνα και σπούδασε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών. Την δημοσιογραφική του καριέρα την ξεκίνησε στην εφημερίδα Αυγή. Από το 1996 εργάστηκε στην ΕΡΤ, όπου υπήρξε διευθυντής των περιφερειακών σταθμών της ΕΡΑ. Για περισσότερα από 15 χρόνια παρουσίαζε στην Ελληνική Ραδιοφωνία την εκπομπή «Στις γειτονιές της Ελλάδας». Έλαβε μέρος στον αντιδικτατορικό αγώνα. Τον Νοέμβρη του 1972 συμμετείχε στην κατάληψη της Νομικής, ενώ την επόμενη χρονιά έλαβε μέρος στην εξέγερση του Πολυτεχνείου. Για τη δράση του αυτή βασανίστηκε από την δικτατορία.

Είχε προσφύγει στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, για το Νόμο περί αστικής ευθύνης των δημοσιογράφων, το οποίο με ομόφωνη απόφαση του αμφισβήτησε το Νόμο αυτό και καταδίκασε την Ελλάδα για την εφαρμογή του. Είχε συγγράψει ένα και μοναδικό βιβλίο για τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης με τίτλο «Ο Γατόσκυλος».

Ο Νικήτας Λιοναράκης διετέλεσε αντιπρόεδρος της Greenpeace, στέλεχος μεταδικτατορικά του Ρήγα Φεραίου και του ΚΚΕ (εσ.). Ο Νικήτας υπήρξε επίσης πρωτεργάτης της ανάδειξης του κινήματος των μη κυβερνητικών οργανώσεων και της κοινωνίας των πολιτών. Διετέλεσε πρόεδρος της επιτροπής για τις μη κυβερνητικές οργανώσεις στο υπουργείο Εξωτερικών επί υπουργίας του Γιώργου Παπανδρέου. Τα τελευταία χρόνια υπήρξε ο εμπνευστής του εγχειρήματος της συνταγματικής αναγνώρισης του έργου της κοινωνίας των πολιτών και ήταν ο συντονιστής της Καμπάνιας των 800 ΜΚΟ για το Σύνταγμα (αναγνώριση του ρόλου και του έργου της κοινωνίας των πολιτών και των οργανώσεών της).

Η κηδεία του θα γίνει την Παρασκευή 12 Οκτωβρίου στο νεκροταφείο Παπάγου. Η οικογένεια ζήτησε αντί στεφάνων να προσφερθούν δωρεές στην Greenpeace.

Είμαι συγκλονισμένος… Δεν μπορώ να πώ ή να γράψω τώρα περισσότερα… Του το οφείλω όμως και θα το κάνω. Ο Νικήτας άνοιξε δρόμους στη σκέψη και τη δράση μου που δεν είχα δει μέχρι τη συνάντησή μας. Τον θεωρώ δάσκαλο. Θα τον αγαπώ και θα τον σέβομαι πάντα…

ΥΓ: το άρθρο που του όφειλα, γραμμένο όμως κυρίως από τον ίδιο